Jak przygotować instalację elektryczną pod Smart Home na etapie budowy domu?

Instalację Smart Home najlepiej zaplanować jeszcze przed wykonaniem tynków, zamknięciem ścian z płyt gipsowo-kartonowych i montażem rozdzielnicy. Na tym etapie stosunkowo łatwo przewidzieć dodatkowe przewody, głębsze puszki, peszle i miejsce na aparaturę. Po zakończeniu prac wykończeniowych nawet pozornie niewielka zmiana – na przykład dołożenie przewodu do sterownika rolety albo modułu za łącznikiem – może wymagać ingerencji w gotową ścianę.

Nie oznacza to, że już podczas budowy trzeba znać producenta każdego przyszłego urządzenia Smart Home. Znacznie ważniejsze jest stworzenie instalacji elastycznej: z odpowiednią przestrzenią na elektronikę, przemyślanym prowadzeniem przewodów, rezerwą w rozdzielnicy i możliwością późniejszej rozbudowy. Dobrze przygotowana infrastruktura daje możliwość zastosowania zarówno prostych modułów dopuszkowych, jak i bardziej rozbudowanego systemu automatyki obejmującego oświetlenie, rolety, ogrzewanie, wentylację, kontrolę energii czy inne instalacje budynku.

Najważniejsze informacje

  • Instalację pod Smart Home najlepiej przygotować przed tynkowaniem i zamknięciem ścian.
  • Nie trzeba od razu wybierać wszystkich urządzeń, ale warto określić architekturę instalacji i miejsca przyszłych sterowników.
  • W punktach z elektroniką dopuszkową trzeba przewidzieć miejsce nie tylko na moduł, lecz także na przewody i złączki.
  • Puszki głębokie i ekstragłębokie, w tym konstrukcje 2×60 mm, ułatwiają wykonanie bardziej rozbudowanych punktów Smart Home.
  • Puste peszle i dodatkowe przewody do strategicznych miejsc mogą znacznie ułatwić przyszłą rozbudowę.
  • Rozdzielnica powinna mieć rzeczywistą rezerwę na dodatkową aparaturę i prowadzenie przewodów.
  • Złączki i czytelne oznaczenia ułatwiają uporządkowanie dużej liczby przewodów dochodzących do rozdzielnicy.
  • Nawet przy systemach bezprzewodowych nadal trzeba prawidłowo zaplanować zasilanie i przestrzeń na elektronikę.
  • Dokumentacja tras przewodów i pozostawionej rezerwy jest ważnym elementem instalacji przygotowanej na przyszłość.

Smart Home należy zaplanować przed instalacją elektryczną, a nie po niej

Jednym z pierwszych pytań powinno być to, gdzie znajdą się elementy wykonawcze systemu. W rozwiązaniach rozproszonych część elektroniki może być montowana bezpośrednio za łącznikami i gniazdami. W takim przypadku potrzebna jest odpowiednia przestrzeń wewnątrz puszek oraz właściwe doprowadzenie przewodów. W instalacji bardziej scentralizowanej większa część sterowników i przekaźników może znaleźć się w rozdzielnicy. Wtedy rośnie znaczenie liczby przewodów prowadzonych od poszczególnych punktów do rozdzielnicy oraz ilości miejsca przeznaczonego na aparaturę. Możliwy jest również układ mieszany, w którym część funkcji realizowana jest centralnie, a wybrane sterowniki znajdują się bezpośrednio przy odbiornikach.

Dlatego jeszcze przed rozpoczęciem prac warto określić przynajmniej:

  • które obwody mają być sterowane – np. oświetlenie, rolety, ogrzewanie czy wentylacja,
  • gdzie mogą znaleźć się moduły wykonawcze i sterowniki,
  • do których miejsc warto doprowadzić dodatkowe przewody lub peszle,
  • jak duża powinna być rozdzielnica i jaką rezerwę przestrzeni pozostawić.

Nie trzeba przewidywać każdego przyszłego scenariusza automatyzacji. Trzeba natomiast zadbać o to, aby konstrukcja instalacji nie zamknęła możliwości jej późniejszej rozbudowy.

Jakie przewody przygotować pod Smart Home?

Nie istnieje jeden uniwersalny schemat okablowania dla wszystkich systemów Smart Home. Wymagania zależą od sposobu sterowania, rodzaju urządzeń i architektury konkretnego rozwiązania. Inaczej przygotowywana będzie instalacja, w której inteligentne moduły znajdują się za tradycyjnymi łącznikami, a inaczej instalacja magistralowa lub układ, w którym przewody z poszczególnych punktów prowadzone są bezpośrednio do rozdzielnicy.

Dlatego na etapie projektu warto osobno przeanalizować między innymi:

Oświetlenie. Trzeba określić, gdzie znajdą się punkty sterowania i moduły wykonawcze oraz czy w przyszłości planowane będą dodatkowe obwody, ściemnianie albo podział pomieszczenia na kilka niezależnie sterowanych stref.

Rolety i żaluzje. Należy przewidzieć zasilanie napędów oraz sposób doprowadzenia przewodów sterujących zgodny z wybranym rozwiązaniem.

Ogrzewanie i HVAC. Termostaty, siłowniki, pompy, centrale wentylacyjne czy klimatyzacja mogą wymagać dodatkowych przewodów sterujących lub komunikacyjnych.

Czujniki. Warto wcześniej określić lokalizację czujników temperatury, zalania, ruchu, jakości powietrza, otwarcia drzwi i okien oraz innych urządzeń, które mogą zostać włączone do automatyki.

W przypadku modułów instalowanych za osprzętem szczególnie istotne jest sprawdzenie, jakie przewody muszą znajdować się w puszce. Nie każdy moduł ma takie same wymagania, dlatego okablowania nie należy projektować wyłącznie według założeń dotyczących jednego konkretnego urządzenia.

Peszle jako rezerwa na przyszłą rozbudowę

Nie da się przewidzieć wszystkich urządzeń, które mogą pojawić się w domu za kilka czy kilkanaście lat. Dlatego podczas budowy warto wykorzystać możliwość wykonania pustych tras instalacyjnych w miejscach, w których przyszła rozbudowa jest najbardziej prawdopodobna. Peszel może być przydatny między innymi pomiędzy rozdzielnicą a strategicznymi punktami instalacji, w rejonie telewizora, biurka, sterowników technicznych czy punktów automatyki. Nie chodzi jednak o umieszczenie pustej rury w każdej ścianie. Trasa powinna być zaprojektowana tak, aby późniejsze wprowadzenie przewodu było rzeczywiście możliwe. Znaczenie mają jej długość, liczba zmian kierunku, średnica i sposób zakończenia. W rozwiązaniach przeznaczonych pod elektronikę również konstrukcja puszki może uwzględniać prowadzenie peszli. Przykładowa puszka do pustych ścian GK 2×60 mm, ekstragłęboka – do elektroniki ma głębokość około 80 mm, przygotowane osłabienia oraz dwa wejścia na peszel.

Dlaczego standardowa płytka puszka może być problemem przy Smart Home?

W tradycyjnym punkcie instalacyjnym wewnątrz puszki trzeba zmieścić przede wszystkim przewody i mechanizm łącznika lub gniazda. Po dodaniu elementów Smart Home sytuacja się zmienia.

Za osprzętem może znaleźć się dodatkowo:

  • moduł przekaźnikowy lub sterujący,
  • kilka szybkozłączek lub innych elementów połączeniowych,
  • większa liczba przewodów przechodzących do kolejnych punktów,
  • zapas przewodów niezbędny do poprawnego wykonania i późniejszego serwisowania instalacji.

Jeżeli puszka jest zbyt płytka, wszystkie te elementy mogą się fizycznie zmieścić, ale ich prawidłowe ułożenie staje się trudne. Przewody nie powinny być wciskane za moduł na siłę ani układane pod nadmiernym naprężeniem. Dlatego w punktach, w których przewidujemy elektronikę dopuszkową, warto już na etapie budowy rozważyć zastosowanie puszek głębokich albo ekstragłębokich.

Ile miejsca pozostawić na moduł Smart Home?

Nie da się podać jednej wymaganej głębokości dla każdego systemu. Moduły różnią się wymiarami, liczbą przyłączy oraz sposobem prowadzenia przewodów. Przy planowaniu warto jednak przyjąć prostą zasadę: puszka powinna mieścić nie tylko sam moduł, ale również osprzęt, przewody oraz elementy służące do ich połączenia.

W naszej ofercie znajdują się rozwiązania projektowane właśnie z myślą o montażu elektroniki. Seria BuciQ PRO obejmuje między innymi puszki 2×60 mm w wersjach głębokich i ekstragłębokich, zarówno do ścian pełnych, jak i konstrukcji GK. Przykładowa podtynkowa SE2x60G ma głębokość 80 mm i 21 przygotowanych osłabień do wprowadzania instalacji. Jest to konstrukcja 2×60 mm przeznaczona do elektroniki. Dodatkowe miejsce można wykorzystać na elektronikę i połączenia, zamiast próbować zmieścić cały układ w przestrzeni typowej dla pojedynczego mechanizmu.

Dlaczego rozwiązanie 2×60 mm może być przydatne?

Przy Smart Home problemem nie zawsze jest tylko głębokość. Czasem bardziej użyteczna okazuje się dodatkowa przestrzeń obok właściwego mechanizmu. Konstrukcja 2×60 mm pozwala rozdzielić przestrzeń przeznaczoną na osprzęt od części wykorzystywanej do elektroniki i przewodów. Ułatwia to organizację punktu i może poprawić późniejszy dostęp serwisowy. Nie oznacza to, że każda instalacja Smart Home wymaga puszki podwójnej. W prostym punkcie pojedyncza głęboka puszka może być całkowicie wystarczająca. W bardziej rozbudowanym miejscu, gdzie spotyka się kilka przewodów i moduł sterujący, dodatkowa przestrzeń może jednak znacząco ułatwić montaż. Na etapie stanu surowego różnica pomiędzy przygotowaniem standardowego punktu a bardziej przestronnego miejsca na elektronikę jest niewielka. Po wykonaniu tynków jej uzyskanie staje się znacznie bardziej problematyczne.

Puszki do ścian pełnych i GK trzeba planować oddzielnie

Smart Home nie zmienia podstawowej zasady doboru puszki do konstrukcji ściany. W ścianach pełnych stosujemy rozwiązania przeznaczone do montażu podtynkowego, natomiast w zabudowie gipsowo-kartonowej potrzebne są puszki z odpowiednim systemem mocowania do płyty.

Jeżeli w obu typach ścian planujemy elektronikę, warto uwzględnić dodatkową przestrzeń już podczas doboru odpowiedniego rodzaju puszki. W BuciQ PRO znajdują się wersje 2×60 mm do ścian pełnych oraz odpowiadające im modele do GK, w tym konstrukcje ekstragłębokie około 80 mm. Nie należy stosować standardowej puszki przeznaczonej do innego rodzaju przegrody tylko dlatego, że ma odpowiednią głębokość.

Szybkozłączki i złączki – zaplanuj również miejsce na połączenia

Moduł Smart Home zazwyczaj nie jest jedynym elementem znajdującym się w punkcie instalacyjnym. Przewody trzeba również prawidłowo połączyć. Przy kilku żyłach szybkozłączki zajmują określoną przestrzeń, a ich liczba rośnie wraz ze stopniem rozbudowania punktu. To kolejny argument za tym, aby nie dobierać puszki wyłącznie według wymiaru samego modułu.

Inna sytuacja występuje w rozdzielnicy. Jeżeli wiele przewodów z instalacji automatyki prowadzonych jest do jednego miejsca, warto stworzyć czytelne punkty przyłączeniowe. Pomagają w tym złączki elektryczne montowane między innymi na szynach TS 35. W naszej ofercie znajdują się złączki dla bardzo różnych przekrojów oraz konfiguracji, dzięki czemu można je dopasować do charakteru konkretnego obwodu.

Najważniejsze jest zachowanie konsekwentnego układu i oznaczeń. Instalacja Smart Home może po kilku latach wymagać modernizacji, a wtedy czytelne zakończenie przewodów w rozdzielnicy ma znacznie większą wartość niż minimalne oszczędzenie miejsca podczas pierwszego montażu.

Rozdzielnica pod Smart Home powinna mieć rezerwę

Jednym z częstszych problemów jest zaplanowanie rozdzielnicy dokładnie pod liczbę urządzeń przewidzianych w pierwotnym projekcie. W przypadku Smart Home warto pozostawić zarówno wolne moduły, jak i rzeczywistą przestrzeń potrzebną do prowadzenia przewodów. Samo wolne miejsce na szynie nie wystarczy, jeśli kanały kablowe i przestrzeń wokół aparatury są już całkowicie wypełnione.

Rezerwa może być potrzebna później na:

  • dodatkowe przekaźniki, moduły wykonawcze i sterowniki,
  • elementy pomiarowe i kontroli energii,
  • dodatkowe zabezpieczenia lub elementy ochrony,
  • złączki, bloki rozdzielcze i rozbudowę sposobu dystrybucji zasilania,
  • urządzenia dodawane wraz z kolejnymi funkcjami automatyki.

Warto również pamiętać, że niektóre systemy mogą przenosić część elektroniki z puszek właśnie do rozdzielnicy. Jeżeli pozostawiono w niej minimalną rezerwę, późniejsza zmiana koncepcji może okazać się trudna.

Aparatura modułowa i Smart Home – co warto przewidzieć?

Sama automatyka nie zastępuje klasycznych funkcji rozdzielnicy. Nadal potrzebna jest prawidłowo zaprojektowana ochrona i dystrybucja energii. Na etapie planowania warto uwzględnić również aparaturę pomocniczą, która może współpracować z rozbudowaną instalacją. W naszej kategorii aparatury modułowej znajdują się między innymi ograniczniki przepięć SIMTEC, liczniki energii SIMLIC oraz szyny łączeniowe do organizacji połączeń w rozdzielnicy.

W domu wyposażonym w dużą ilość elektroniki szczególnego znaczenia nabiera prawidłowo zaprojektowana ochrona przeciwprzepięciowa. Sam ogranicznik trzeba oczywiście dobrać do układu sieci, projektu ochrony i pozostałych elementów instalacji, a nie jedynie do faktu zastosowania Smart Home. W rodzinie SIMTEC dostępne są m.in. ograniczniki typów T1+T2, T2 i T3. Z kolei dodatkowe pomiary energii mogą być przydatne tam, gdzie automatyka ma nie tylko sterować urządzeniami, ale również dostarczać informacji o zużyciu energii przez wybrane obwody.

Smart Home bez wybranego systemu – czy można już przygotować instalację?

Tak, choć wymaga to innego podejścia. Jeżeli na etapie budowy nie wiadomo jeszcze, jaki dokładnie system zostanie zastosowany, nie warto projektować całej instalacji na podstawie przypadkowo wybranego sterownika. Lepiej przygotować infrastrukturę, która pozostawi kilka możliwości.

Najbardziej praktyczne działania to:

  • zastosowanie głębszych puszek w punktach, w których prawdopodobnie pojawi się elektronika,
  • pozostawienie rezerwy w rozdzielnicy,
  • doprowadzenie dodatkowych przewodów lub pustych peszli do strategicznych miejsc,
  • dokumentowanie tras kablowych i oznaczanie przewodów,
  • przewidzenie punktów dla rolet, czujników, ogrzewania, wentylacji i innych instalacji, które mogą później zostać zintegrowane.

To znacznie rozsądniejsze niż próba przewidzenia wszystkich funkcji przyszłego systemu.

Czy warto przygotować każdy łącznik pod moduł dopuszkowy?

Niekoniecznie. W domu może być kilkadziesiąt punktów elektrycznych, a nie wszystkie będą w przyszłości wymagały lokalnego modułu Smart Home. Warto wskazać miejsca, w których prawdopodobieństwo montażu elektroniki jest największe.

Dotyczy to przede wszystkim sterowania:

  • głównymi obwodami oświetlenia,
  • roletami i żaluzjami,
  • scenami świetlnymi i większymi grupami oświetlenia,
  • wybranymi gniazdami lub odbiornikami,
  • urządzeniami technicznymi i elementami instalacji grzewczej.

W takich miejscach dodatkowa przestrzeń puszki może być szczególnie cenna. W punktach prostych, które najprawdopodobniej pozostaną standardowe, rozbudowana puszka może nie być potrzebna.

Smart Home a instalacja przewodowa i bezprzewodowa

System bezprzewodowy nie oznacza instalacji bez przewodów. Sterownik, przekaźnik, inteligentne gniazdo czy napęd nadal wymagają zasilania. Komunikacja bezprzewodowa może ograniczyć potrzebę prowadzenia osobnego przewodu komunikacyjnego, ale nie usuwa wymagań związanych z właściwym zasilaniem urządzeń i przestrzenią do ich montażu. Co więcej, rozwiązania bezprzewodowe mogą być zmieniane lub rozbudowywane. Jeśli podczas budowy przewidziano głębsze puszki i dodatkowe trasy kablowe, późniejsza zmiana sposobu sterowania jest znacznie łatwiejsza. Dlatego pojęcie „Smart Home bezprzewodowy” nie powinno być argumentem za ograniczaniem instalacji elektrycznej do absolutnego minimum.

Dokumentacja przewodów – drobiazg, który po kilku latach staje się bardzo ważny

Przy rozbudowanej instalacji warto dokumentować trasy jeszcze przed zakryciem ścian. Zdjęcia z wymiarami, oznaczenia przewodów, schemat rozdzielnicy oraz opis pustych peszli mogą znacząco ułatwić późniejszą modernizację. Szczególnie warto oznaczyć przewody, które zostały pozostawione jako rezerwa. Po kilku latach nie zawsze będzie oczywiste, dokąd prowadzi dodatkowy kabel znajdujący się w rozdzielnicy. Dokumentacja ma również znaczenie przy zmianie wykonawcy. Instalator rozbudowujący Smart Home nie powinien być zmuszony do odtwarzania układu wyłącznie na podstawie pomiarów i prób.

Jakie są najczęstsze błędy przy przygotowaniu instalacji pod Smart Home?

Do problemów najczęściej prowadzi nie brak konkretnego sterownika, ale brak przestrzeni i możliwości późniejszej zmiany instalacji. Warto szczególnie unikać:

  • zbyt płytkich puszek w miejscach, w których planowany jest moduł dopuszkowy;
  • braku rezerwy w rozdzielnicy – zarówno modułowej, jak i przestrzeni na przewody;
  • prowadzenia instalacji dokładnie pod jeden obecnie wybrany system, bez możliwości późniejszej zmiany rozwiązania;
  • braku pustych tras instalacyjnych do strategicznych miejsc;
  • nieuwzględnienia miejsca na złączki i przewody przy ocenie, czy moduł zmieści się w puszce;
  • braku dokumentacji i oznaczeń przewodów, szczególnie tych pozostawionych jako rezerwowe;
  • dobierania puszek bez uwzględnienia rodzaju ściany – rozwiązania do ścian pełnych i GK wymagają odpowiedniej konstrukcji mocowania.

Część tych problemów jest trudna lub kosztowna do poprawienia po zakończeniu prac wykończeniowych, dlatego rezerwę instalacyjną najłatwiej stworzyć właśnie podczas budowy.

Jak przygotować instalację pod Smart Home krok po kroku?

Najpierw należy określić funkcje, które mają być sterowane od początku oraz te, które prawdopodobnie pojawią się w przyszłości. Następnie trzeba zdecydować, czy elektronika będzie instalowana głównie w rozdzielnicy, w puszkach, czy w obu miejscach.

Kolejnym etapem jest zaplanowanie tras przewodów i peszli oraz właściwych punktów instalacyjnych. Tam, gdzie mogą znaleźć się moduły, warto zastosować głębsze lub większe puszki zapewniające przestrzeń na elektronikę i połączenia.

Następnie należy odpowiednio powiększyć rozdzielnicę i uporządkować miejsca zakończenia przewodów. Dopiero na tak przygotowanej infrastrukturze warto projektować konkretny system sterowania.

Taka kolejność pozwala oddzielić trwałą część instalacji budynku od elektroniki, która może być wymieniana i modernizowana znacznie częściej.

Zobacz podobne